Data əsaslı qərarvermə nə üçün vacibdir?

Təsəvvür edin ki, qatı dumanlı bir havada, fırtınalı dənizdə gəmi idarə edirsiniz. Qərarlarınızı nəyə əsasən verərdiniz: kapitanın "daxili hisslərinə", yoxsa gəminin radar və GPS cihazlarının göstəricilərinə? Müasir biznes də məhz belə bir fırtınalı okeandır. Çox təəssüf ki, hələ də bir çox şirkət rəhbərləri milyonluq qərarları "mənə elə gəlir ki" və ya "illərin təcrübəsi" kimi subyektiv hisslərlə verirlər. Data əsaslı qərarvermə (Data-Driven Decision Making - DDDM) isə biznesin rəqəmsal kompasından istifadə etmək, intuisiyanı konkret faktlar və rəqəmlərlə əvəzləmək deməkdir.

İntuisiya Yoxsa İnformasiya? Əsas Üstünlüklər

Məlumat (data) sadəcə rəqəmlər yığını deyil, o, müştərilərinizin və biznesinizin səsidir. Qərarlarınızı dataya əsaslandırdıqda aşağıdakı strateji üstünlükləri qazanırsınız:

• Obyektivlik və Qərəzsizlik: İnsan beyni emosiyalara və keçmiş travmalara meyllidir. Satış meneceri bir neçə uğursuz zəngdən sonra "bu məhsul satılmır" deyə bilər. Lakin data bütöv mənzərəni göstərir və şəxsi qərəzləri (bias) qərarvermə prosesindən kənarlaşdırır.
• Dəqiq Hədəfləmə (Micro-targeting): Data sizə müştərinizin kim olduğunu deyil, onun nə vaxt, niyə və necə alış-veriş etdiyini göstərir. Reklam büdcənizi "hər kəsə" xərcləmək əvəzinə, almaq ehtimalı ən yüksək olan seqmentə yönəldirsiniz.
• Proaktiv Problemin Həlli: Ənənəvi biznes problem baş verəndən sonra həll axtarır. Data əsaslı biznes isə trendləri analiz edərək problemin gəldiyini aylar öncədən görür (məsələn, müştəri tərki - churn rate xəbərdarlıqları) və qabaqlayıcı tədbirlər görür.

Statistikalar: Rəqəmlər Yalan Danışmır

Böyük məlumatların (Big Data) gücü xəyali deyil, o, qlobal tədqiqat mərkəzlərinin rəqəmləri ilə sübut olunub:

• Müştəri Qazanmaq: McKinsey araşdırmalarına görə, məlumat analitikasına əsaslanan şirkətlərin yeni müştəri cəlb etmə ehtimalı 23 dəfə, mövcud müştərini əldə saxlama ehtimalı isə 6 dəfə daha yüksəkdir.
• Gəlirlilik Sıçrayışı: Qərarlarını dataya söykəyən təşkilatlar öz rəqiblərinə nisbətən orta hesabla 19% daha çox mənfəət əldə edirlər.
• Vaxta Qənaət: Süni intellekt və avtomatlaşdırılmış hesabat lövhələri (dashboards) sayəsində menecerlərin məlumat toplamağa xərclədiyi vaxt 70%-ə qədər azalır.

Təkamül Xronologiyası: Keçmişdən Gələcəyə Analitika

Biznesdə məlumatın istifadəsi sürətli bir təkamül yolu keçmişdir:

• 2010-cu illər (Təsviredici Analitika - Descreptive): Şirkətlər yalnız "Keçmişdə nə baş verdi?" sualına cavab axtarırdı. Ayın sonunda çıxarılan Excel hesabatları və köhnəlmiş satış cədvəlləri əsas vasitə idi.
• 2018-2022 (Real-Vaxt və Vizualizasiya): Power BI, Tableau kimi alətlərin populyarlaşması ilə "Hazırda nə baş verir?" sualı ön plana çıxdı. Biznes sahibləri prosesləri canlı dashboard-lar vasitəsilə izləməyə başladılar.
• 2025+ (Proqnozlaşdırıcı və Təyinedici Analitika): Süni intellektin dövrəyə girməsi ilə suallar dəyişdi: "Gələcəkdə nə baş verəcək?" və "Nə etməliyik?". İndi data sistemləri problemi göstərməklə kifayətlənmir, həll yollarını da avtomatik təklif edir.

Azərbaycan Biznesində Data Reallığı

Azərbaycanda bizneslərin "mənə elə gəlir ki" yanaşmasından "rəqəmlər göstərir ki" yanaşmasına keçidi son illərdə sürətlənib. Lakin hələ də xüsusi maneələr mövcuddur.

Birincisi, Məlumatın Pərakəndəliyi (Data Silos): Bir çox yerli şirkətlərdə satış şöbəsinin məlumatları bir bazada, marketinqinki digərində, mühasibatlıq isə tam fərqli yerdədir. Məlumatlar bir araya gəlib "danışa" bilmədikdə, onların heç bir strateji dəyəri qalmır.

İkincisi, böyük e-ticarət platformaları və bank sektorunda (məsələn, pərakəndə kreditləşmə və kəşbək kampaniyaları) DDDM artıq standartdır. İstifdəçilərin tətbiq daxilindəki davranışlarına uyğun olaraq fərdi endirimlərin təklif edilməsi məhz bu data analizinin nəticəsidir. Gələcəkdə KOB-lar (Kiçik və Orta Bizneslər) üçün də bulud əsaslı ucuz analitika alətlərinin əlçatan olması rəqabəti daha da kəskinləşdirəcək.

Məlumat müasir dövrün neftidir, lakin neft kimi onu da emal etmədən istifadə etmək mümkün deyil. Data əsaslı qərarvermə, riskləri sıfıra endirmir, lakin uğursuzluq ehtimalını minimuma endirir və inkişaf üçün aydın bir yol xəritəsi çəkir. Əgər siz biznesinizi rəqəmlərlə idarə etmirsinizsə, əmin olun ki, rəqibləriniz bunu edir və çox yaxında sizi o fırtınalı okeanda geridə qoyacaqlar.